शब्द

भक्त घिमिरे
ओहायो, अमेरिका

लेखनमा शब्दहरूको आयतन बुझ्नु आवश्यक हुन्छ ! आशय र तात्पर्यको उचित संयोजनबिना राखिएका शब्दहरूले प्रस्तुत विषयको रस सुकाउँछन् । साहित्य लेखन गर्नेहरुले त अझ ध्यान दिनैपर्छ किनकि रसबिनाको साहित्य बन्दैन । हिन्दीमा उर्दू भाषाको समागम भएजस्तै नेपाली भाषामा पनि फारसी, अरबी भाषाका अनेकौँ शब्दहरू हामी प्रयोग गरिहेका छौँ । हामीले सजिलै प्रयोग गर्ने यस्ता केही शब्दहरू मैले यहाँ टिपेको छु जसमा भाषास्रोत उल्लेख छ, भेटेसम्म हिन्दी अर्थ पनि दिन खोजेको छु । र, सबै शब्दका नेपाली अर्थ दिइएको छ ।

शब्द, स्रोत भाषापछि ‘खडी बोली’ भनिएको छ । त्यो भनेको के भने प्राचीन भारतमा अवधी र ब्रज भाषामात्र चल्थे । हिन्दू धर्मका केही ग्रन्थ र पुराना कथाहरूमा हामी ती भाषाको प्रयोग पाउँछौँ । तर, बिस्तारै भारतमा मुगलहरुको दबदबासँगै अरबी, उर्दू भाषाको प्रभाव पनि फैलियो । यो देखेर राष्ट्रवादी भारतीयहरूले छुट्टै भाषाको विधि तर्जुमा गर्नथाले जसलाई ‘खडी बोली’ भनियो । खडी बोलीको नेपाली अर्थ हो ‘खरो बोली’ अथवा झर्टो, ठेट आदि । पछि गएर यही खडी बोली हिन्दी भाषा बनेर आजसम्म प्रयोग भइरहेको छ ।

यस्ता अरू पनि अनेक शब्दहरू हुनसक्छन् । तिनको चर्चा आवश्यक छ । यो प्रस्तुतिमा यहाँहरूलाई लागेको विचार पाठक प्रतिक्रियाको रूपमा पाउने नै छु भन्ने आशा छ ।