नयाँ पुस्तालाई साहित्यसँग जोड्दै कोलम्बसमा ११८औँ देवकोटा जयन्ती सम्पन्न
गंगा लामिटारे
कोलम्बस, ओहायो (३१ अक्टोबर, २०२६) – नेपाली भाषा र साहित्यका महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाको ११७औँ जन्मजयन्ती अमेरिकाको ओहायो राज्यस्थित कोलम्बसमा साहित्यिक उत्साह, सांस्कृतिक उमङ्ग र भावनात्मक आत्मीयताका साथ भव्य रूपमा सम्पन्न भएको छ। नेपाली भाषा, साहित्य र संस्कृतिलाई नयाँ पुस्तामा हस्तान्तरण गर्ने उद्देश्यले आयोजित उक्त कार्यक्रममा अमेरिकामा जन्मिएर हुर्किरहेका बालबालिकाको उल्लेखनीय सहभागिताले विशेष रौनक थपेको थियो।
देवकोटाको तस्वीरमा माल्यार्पण गरी सुरु भएको कार्यक्रममा नेपाली भाषा र साहित्यप्रतिको प्रेम पुस्तान्तरण गर्ने सुन्दर संकल्प झल्किएको थियो। विशेषगरी नयाँ पुस्ताका बालबालिकाले प्रस्तुत गरेका नृत्य, कविता तथा सिर्जना वाचनले कार्यक्रमलाई केवल स्मृतिसभामा सीमित नराखी जीवन्त साहित्यिक उत्सवको रूप दिएको थियो।
कार्यक्रममा बालबालिकाले तीनवटा आकर्षक नृत्य प्रस्तुत गरेका थिए भने छ जना बालबालिकाले आफ्ना सिर्जना वाचन गरेका थिए। नेपाली भाषामा आफ्ना भावना, कल्पना र सिर्जनशीलता व्यक्त गरिरहेका ती साना प्रतिभाहरूलाई देख्दा उपस्थित अभिभावक तथा दर्शकहरू निकै उत्साहित र आनन्दित भएका थिए। कतिपय अभिभावकका लागि आफ्ना सन्तानले नेपाली भाषामा कविता रचना गरेर सुनाएको क्षण गर्व र भावुकताको संगम बनेको थियो।
(११८औँ देवकोटा जयन्तीमा सहभागी — ३१ अक्टोबर, २०२६)
विदेशी भूमिमा जन्मिएका बालबालिकाले नेपाली भाषामा सिर्जना वाचन गर्नु सामान्य सांस्कृतिक प्रस्तुति मात्र थिएन; त्यो त भाषा पुस्तान्तरणको एउटा आशालाग्दो संकेत पनि थियो। घरभित्र बोलिने भाषा मञ्चमा कविता बनेर गुञ्जिँदा र नेपाली संस्कृतिका लयमा बालपाइलाहरू नाच्दा प्रवासमा नेपाली पहिचान जोगाउने प्रयासले मूर्त रूप लिएको अनुभूति हुन्थ्यो।
कार्यक्रमको अर्को आकर्षण भीम अधिकारीद्वारा लिखित कवितासङ्ग्रह ‘डियर जिन्दगी’ माथिको साहित्यिक समीक्षा थियो। उक्त कृतिमाथि डा. हरि उप्रेतीले समीक्षा गर्दै कृतिका साहित्यिक पक्षबारे चर्चा गरेका थिए। यस प्रस्तुतिले कार्यक्रममा नयाँ साहित्यिक कृतिमाथि विमर्श गर्ने अवसरसमेत प्रदान गरेको थियो।
यसैगरी परिषद्का अध्यक्ष खेम रिजालले महाकवि देवकोटाको चर्चित कृति ‘मुनामदन’ का कविता गायन गर्दा सभाकक्ष भावुक बनेको थियो। नेपाली समाजको प्रेम, त्याग, विछोड र मानवीय संवेदनालाई जीवन्त रूपमा अभिव्यक्त गर्ने मुनामदनका पङ्क्तिहरू प्रवासको भूमिमा गुञ्जिँदा उपस्थित श्रोताहरू भावनात्मक रूपमा जोडिएका थिए। सोफिया अधिकारीले पनि मुनामदनभित्रका केही मार्मिक गीत प्रस्तुत गरेर दर्शकलाई मन्त्रमुग्ध पारिन्।
गोमा अधिकारीले महाकवि देवकोटाको जीवनी, व्यक्तित्व र कृतित्वबारे प्रकाश पार्दै नेपाली साहित्यमा उहाँले पुर्याउनुभएको अतुलनीय योगदानको चर्चा गरिन्। देवकोटाको साहित्यिक व्यक्तित्व र सिर्जनात्मक उचाइलाई स्मरण गर्दै उनले नयाँ पुस्तालाई नेपाली साहित्यका महान् स्रष्टासँग परिचित गराउनुको महत्त्व औँल्याइन्।
कार्यक्रममा डा. हरि उप्रेती, शारदा धिताल, भक्ति रिजाल र गीत तथा सिर्जनाका चर्चित स्रष्टा आर. बी. खड्काले आ–आफ्ना दमदार साहित्यिक सिर्जना प्रस्तुत गरेका थिए। उनीहरूका कविता, गीत र साहित्यिक अभिव्यक्तिले कार्यक्रमलाई थप समृद्ध बनाएको थियो। साहित्यिक प्रस्तुतिहरूबीच देवकोटाको सिर्जनात्मक विरासत र नेपाली भाषाको आत्मीयता बारम्बार अनुभूत हुन्थ्यो।
कार्यक्रमको स्वागत मन्तव्य परिषद्का सचिव निल अधिकारीले गरेका थिए। उनले सहभागीहरूलाई स्वागत गर्दै महाकवि देवकोटाको जन्मजयन्ती मनाउनुको साहित्यिक तथा सांस्कृतिक महत्त्वमाथि जोड दिएका थिए। कार्यक्रममा मन्तव्य राख्ने क्रममा गंगा लामिटारेले भाषा र संस्कृति कुनै पनि समुदायको जातीय पहिचानका आधारस्तम्भ भएको उल्लेख गर्दै तिनको संरक्षण र संवर्द्धनमा सबैले जिम्मेवारी लिनुपर्ने बताए। भाषा संरक्षणको अभियान कुनै एक व्यक्ति वा संस्थाको प्रयासले मात्र सफल हुन नसक्ने उनको धारणा थियो। पुनर्वासित भूटानी समुदायका सबै सदस्य जागरूक र सक्रिय भए मात्र भाषा तथा संस्कृतिको संरक्षण सम्भव हुने उनले स्पष्ट पारे।
त्यसैगरी लक्ष्मीनारायण मन्दिरका अध्यक्ष एवं कार्यक्रम संयोजक भुवन प्याकुरेलले भाषा, साहित्य र संस्कृति कुनै एउटा जाति वा सम्प्रदायको मात्र सम्पत्ति नभई सम्पूर्ण नेपालीभाषी समुदायको साझा धरोहर भएको बताए। यसलाई जोगाउन सबैको सामूहिक प्रयास आवश्यक रहेको उनको भनाइ थियो। उनले लक्ष्मीनारायण मन्दिरको कम्युनिटी हल कुनै एउटा जाति वा सम्प्रदाय विशेषका लागि मात्र नभई भाषा, साहित्य र संस्कृति प्रेमी सबैका लागि चौबीसै घण्टा खुला रहेको जानकारी दिँदै सामुदायिक एकता र सहकार्यको भावनालाई अघि बढाउन सबैलाई आह्वान गरे।
६० जनाभन्दा बढीको सहभागिता रहेको उक्त कार्यक्रम लक्ष्मीनारायण मन्दिरद्वारा सञ्चालित नेपाली पाठशाला र साहित्य परिषद्, भूटानको संयुक्त संयोजनमा आयोजना गरिएको थियो। समग्रमा, कोलम्बसमा सम्पन्न देवकोटाको ११७औँ जन्मजयन्ती केवल एक महान् साहित्यकारको स्मरण गर्ने औपचारिक कार्यक्रम मात्र रहेन। यसले प्रवासमा नेपाली भाषा, साहित्य र संस्कृतिको निरन्तरता कसरी कायम राख्न सकिन्छ भन्ने एउटा सुन्दर उदाहरण प्रस्तुत गर्यो।
विशेषतः अमेरिकामा जन्मिएका बालबालिकाले नेपाली भाषामा कविता वाचन गर्नु, नेपाली गीत गाउनु र नेपाली संस्कृतिका लयमा नृत्य प्रस्तुत गर्नुले एउटा महत्त्वपूर्ण सन्देश दिएको छ—भाषा पुस्तान्तरणको सबैभन्दा बलियो माध्यम केवल पाठ्यपुस्तक होइन, परिवारको माया, समुदायको सक्रियता र सांस्कृतिक अभ्यास पनि हो।
महाकवि देवकोटाले नेपाली भाषालाई जुन साहित्यिक उचाइ प्रदान गर्नुभयो, त्यसको उज्यालो नयाँ पुस्तासम्म पुर्याउनु आजको पुस्ताको दायित्व हो। कोलम्बसमा बालबालिकाका स्वरमा गुञ्जिएका नेपाली कविता र गीतले यही दायित्वप्रतिको आशा जगाएका छन्। भौगोलिक रूपमा जन्मभूमिबाट हजारौँ माइल टाढा रहे पनि भाषा, साहित्य र संस्कृतिको आत्मीयताले नेपाली मनलाई एउटै सूत्रमा बाँध्न सक्छ भन्ने सन्देश यस कार्यक्रमले दिएको छ। आखिर भाषा केवल बोलचालको माध्यम होइन; यो त पुर्खाको स्मृति, आफ्नो पहिचान र पुस्तौँपुस्तालाई जोड्ने जीवन्त सेतु पनि हो।
कोलम्बसमा देवकोटाको सम्झनामा गुञ्जिएका ती बालस्वरहरू सायद यही सेतुका नयाँ आधार हुन्—जसले आजका अभिभावकको भाषा र संस्कृतिलाई भोलिका पुस्ताको पहिचान बनाउनेछन्।