आर.के. बुढाथोकीलाई

अर्जुन प्रधान

केही मान्छेहरू
मरेर जाँदैनन्,
उनीहरू
इतिहासको छातीमा
एउटा प्रश्न छोडेर जान्छन्।

आर.के. बुढाथोकी
त्यस्तै एउटा प्रश्न थिए।

जब देशमा
बोल्नु अपराधजस्तो थियो,
जब अन्यायको अगाडि
टाउको निहुराउनु नै
बाँच्ने उपाय थियो,
उनी
आफ्नो घर छोडेर निस्किए।

घर छोड्नु सजिलो थियो होला,
तर
देशको पीडा बोकेर
निर्वासनमा बाँच्नु
सजिलो थिएन।

उनले
सुविधा रोजेनन्,
स्वार्थ रोजेनन्,
सत्ताको छायाँ रोजेनन्।

रोजे त
एउटा कठिन बाटो,
जहाँ
आफ्नै मान्छेहरू पनि
कहिलेकाहीँ पराइ हुन्थे।

भारतका गल्लीहरूदेखि
नेपालका शरणार्थी शिविरसम्म,
दिल्लीदेखि बनारससम्म,
उनको आवाज
एउटै कुरा भनिरह्यो—

“देश फर्किन पाउनुपर्छ,
मान्छे भएर बाँच्न पाउनुपर्छ।”

त्यही आवाजले
एकदिन
भूटान पिपल्स पार्टी जन्मायो।

त्यो केवल
एउटा राजनीतिक पार्टी थिएन,
त्यो
निर्वासित मनहरूको
एउटा सपना थियो।

विभाजित हातहरूलाई
एउटै हात बनाउन
उनी अनशन बसे,
घण्टौँ होइन,
दिनहरू गनेर।

तर
उनीमाथि खुकुरी उठ्यो।
शरीरलाई घाउ लाग्यो,
तर
उनको सपनालाई
कसैले काट्न सकेन।

किनकि
केही मानिसको शरीर
घाइते हुन्छ,
विचार हुँदैन।

उनको जीवनमा
प्रलोभन थिएन,
त्याग थियो।

घमण्ड थिएन,
स्वाभिमान थियो।
कायरता थिएन,
साहस थियो।
र सबैभन्दा ठूलो कुरा,
आफ्नो लागि होइन,
आफ्नो देशका लागि
बाँच्ने एउटा जिद्दी थियो।

आज
उनी छैनन्।
तर
शरणार्थी शिविरका
पुराना बाटाहरूमा
उनका पाइला खोज्न सकिन्छ।

पुराना कागजका
अक्षरहरूमा
उनको आवाज सुनिन्छ।
निर्वासनमा जन्मिएका
सन्तानका आँखामा
उनले बोकेको
देशको सपना देखिन्छ।

कहिलेकाहीँ लाग्छ,
इतिहासले उनलाई
छिट्टै बोलायो।

अझै केही भन्न बाँकी थियो,
अझै केही गर्न बाँकी थियो,
अझै
विभाजित मनहरूलाई
एउटा ठाउँमा ल्याउन बाँकी थियो।

तर मृत्युले
कुनै आन्दोलनको
अन्तिम अध्याय लेख्दैन।

मान्छे जान्छ,
विचार बाँकी रहन्छ।
शरीर जान्छ,
सपना बाँकी रहन्छ।

आज
आर.के. बुढाथोकीलाई
सम्झँदा
मृत्युको शोक मात्र होइन,
एउटा प्रश्न पनि उठ्छ—

हामीले
उनको त्यागबाट
के सिक्यौँ?

यदि
आज पनि
हामी उही विभाजनमा छौँ,
उही अहंकारमा छौँ,
उही स्वार्थमा छौँ भने
सायद
उनको मृत्यु भएको छैन,
हाम्रो चेतना
अझै मरेको छ।

त्यसैले
आर.के.,
तपाईं जहाँ हुनुहुन्छ,
शान्त हुनुहोस्।

तपाईंले
जुन बाटो रोज्नुभयो,
त्यो बाटो कठिन थियो।
तर
त्यो बाटोमा
तपाईंको पाइला थियो।

र इतिहासले
त्यो पाइला
मेट्न सक्दैन।

तपाईंको आत्माले शान्ति पाओस्।
तपाईंको सपना
हामीभित्र जीवित रहोस्।
किनकि
देशको लागि
सपना देख्ने मान्छे मर्दैन,

ऊ
आफ्नो देशको
अधुरो सपनामा
फेरि-फेरि जन्मिरहन्छ।